Gipogonadotrop gipogonadizm: testosteron gipofiz sababli kam bo'lsa otalikni tiklash mumkinmi

Gormonal zanjir qanday ishlaydi

Erkak jinsiy tizimi uch bosqichli boshqaruvga ega. Gipotalamus maxsus gormon (GnRG) chiqaradi, u gipofizga ta'sir qiladi. Gipofiz ikki gormon — LG (lyuteinlovchi gormon) va FSG (follikula stimullovchi gormon) ishlab chiqaradi. LG moyakdagi Leydig hujayralariga testosteron ishlab chiqarishni buyuradi, FSG esa testosteron bilan birga spermatozoidlar hosil bo'lishini ta'minlaydi. Gipogonadotrop gipogonadizmda zanjirning yuqori qismi buziladi: LG va FSG kam, shuning uchun moyak sog'lom bo'lsa ham «ishga tushmaydi».

Sabablari

• Tug'ma shakllar. Kallmann sindromi — GnRG ishlab chiqaradigan hujayralarning rivojlanmasligi, ko'pincha hid bilish qobiliyatining yo'qligi yoki pasayishi bilan birga keladi. Hid sezmaydigan va balog'atga yetmaydigan o'smirda bu sindrom birinchi navbatda o'ylanadi.
• Gipofiz o'smalari — shu jumladan prolaktinoma.
• Bosh miya jarohati, operatsiya yoki nur terapiyasi.
• Anabolik steroidlar va testosteron preparatlarini nazoratsiz qabul qilish — tashqi gormon gipofizni «uxlatib» qo'yadi. Bu bugun yosh erkaklarda eng ko'p uchraydigan sabablardan biri.
• Opioidlar va ayrim gormonal dorilarni uzoq qabul qilish.
• Kuchli semizlik, og'ir surunkali kasalliklar, keskin ozish va haddan tashqari jismoniy yuklama.
• Temir to'planishi kasalligi (gemoxromatoz) — kamdan-kam sabab.

Belgilari

Agar holat balog'atdan oldin boshlansa, o'smir jinsiy balog'atga yetmaydi: ovoz o'zgarmaydi, soqol o'smaydi, moyak va olat kichik qoladi, bo'y uzayadi, ammo mushak rivojlanmaydi. Kattalikda boshlansa — jinsiy istak va ereksiya pasayadi, soqol siyraklashadi, charchoq, kayfiyat tushishi, mushak kamayishi va bepushtlik paydo bo'ladi. Moyaklar esa asta-sekin kichrayadi.

Tekshiruv

1. Ertalabki umumiy testosteron — kamida ikki marta.
2. LG va FSG — testosteron past bo'lishiga qaramay ular ham past yoki «me'yorda» bo'lsa, muammo yuqorida ekanini ko'rsatadi. Moyak kasalligida esa ular yuqori bo'ladi.
3. Prolaktin, TTG, kortizol, ferritin — sababni aniqlash uchun.
4. Gipofiz MRT si — o'sma yoki tuzilma o'zgarishini istisno qilish uchun.
5. Spermogramma va hid bilish testi (tug'ma shakl gumon qilinganda).
6. Anamnez — steroidlar, sport qo'shimchalari va dorilar haqida ochiq suhbat juda muhim.

Davolash: testosteronmi yoki gonadotropinlarmi

Agar erkak hozircha farzand ko'rishni rejalashtirmayotgan bo'lsa, testosteron o'rnini bosuvchi terapiya belgilarni bartaraf etadi. Ammo bu terapiya spermatogenezni tiklamaydi.

Farzand ko'rish kerak bo'lsa, boshqa yo'l tanlanadi — gonadotropinlar bilan davolash. Bemorga LG vazifasini bajaruvchi xorionik gonadotropin (XG) in'ektsiyalari buyuriladi, u moyakning o'z testosteronini ishlab chiqarishini tiklaydi. Keyin yoki birdaniga FSG preparati qo'shiladi, u spermatozoid hosil bo'lishini rag'batlantiradi. Davolash uzoq — odatda 6 oydan 2 yilgacha, natija esa ko'p bemorlarda ijobiy: urug'da spermatozoidlar paydo bo'ladi va ko'plab erkaklar tabiiy yo'l bilan yoki yordamchi reproduktiv usullar orqali ota bo'ladi.

Steroidlar sababli kelib chiqqan holatda birinchi qadam — ularni to'xtatish va gormonlar tiklanishini kuzatish. Tiklanish oylab davom etishi mumkin, shuning uchun bu jarayon shifokor nazoratida o'tishi kerak.

Davolash davomida nazorat

Har 2-3 oyda testosteron, estradiol va gemoglobin tekshiriladi, moyaklar hajmi o'lchanadi, ma'lum davrda spermogramma topshiriladi. Spermatozoidlar paydo bo'lgach, ularni kriokonservatsiya qilib saqlash tavsiya etilishi mumkin — kelajakda davolashni qaytadan boshlash shart bo'lmaydi.

Steroidlardan keyingi tiklanish

Sport zallarida anabolik steroidlar va testosteron kurslari keng tarqalgan, ularning oqibatlari esa ko'pincha kursdan keyin namoyon bo'ladi. Kurs to'xtatilgach, tashqi gormon organizmdan chiqib ketadi, ammo gipofiz hali «uyg'onmagan» bo'ladi. Natijada bir necha hafta yoki oy davomida testosteron juda past bo'ladi: holsizlik, kayfiyat tushishi, libido va ereksiyaning yo'qolishi, moyaklarning kichrayishi kuzatiladi. Tiklanish muddati kursning davomiyligi, dozasi va qabul qilingan vositalar soniga bog'liq — ba'zan 3-6 oy, ba'zan bir yildan ortiq. Bu davrda yangi kurs boshlash yoki «tiklovchi» deb sotiladigan vositalarni o'zboshimchalik bilan qabul qilish muammoni chuqurlashtiradi. To'g'ri yo'l — gormonlarni tekshirib, shifokor nazoratida tiklanish jarayonini kuzatish.

Qachon androlog qabuliga kelish kerak

Agar 14-15 yoshli o'g'lingizda balog'at belgilari boshlanmagan bo'lsa, siz steroid kursidan keyin libido va potensiya qaytmayotganini sezsangiz yoki tahlilda testosteron past, LG va FSG ham past chiqqan bo'lsa — mutaxassis bilan maslahatlashing. «Androlog i Ya» klinikasida urolog-androloglar sababni aniqlab, sizning maqsadingizga — faqat o'zingizni yaxshi his qilish yoki farzand ko'rish — mos davolash rejasini tanlaydi.

Raxmatullaev Boxodir Mirziyatovich

Urolog-androlog

BatafsilQo'ng'iroq

Xodjaboev Bunyod Pulatovich

Urolog-androlog

BatafsilQo'ng'iroq

Sadriddinov X.N.

UZI shifokori

BatafsilQo'ng'iroq