Moyak atrofiyasi: moyak kichrayishi sabablari va nima qilish kerak

Moyak atrofiyasi nima

Atrofiya — a'zoning hajmi va faoliyatining kamayishi. Moyak to'qimasining katta qismini urug' ishlab chiqaruvchi kanalchalar tashkil etadi. Ular shikastlansa, moyak kichrayadi va ko'pincha yumshoqroq bo'lib qoladi. Kattalarda me'yoriy moyak hajmi taxminan 15-25 ml. Bir moyakning ikkinchisidan biroz kichikroq bo'lishi odatiy holat, ammo farq sezilarli bo'lsa yoki ikkalasi ham kichik bo'lsa, tekshiruv talab etiladi. Hajm aniq orxidometr yoki UZI yordamida o'lchanadi.

Sabablari

• Varikotsele. Moyak venalarining kengayishi qonning turg'unligi va haroratning oshishiga olib keladi. Uzoq vaqt davolanmasa, ayniqsa o'smirlarda, chap moyak o'sishdan orqada qoladi.
• Anabolik steroidlar va testosteron preparatlari. Tashqaridan kelgan gormon gipofiz signallarini bostiradi va moyak «ishsiz» qolib kichrayadi. Bu bugun yosh sportchilarda eng ko'p uchraydigan sabablardan biri.
• Parotit (tepki) orxiti. Balog'at davridan keyin tepki bilan og'riganda virus moyakni yallig'lantirishi va keyinchalik atrofiyaga olib kelishi mumkin.
• Moyak burilishi (torsiya) o'z vaqtida operatsiya qilinmaganda — qon bilan ta'minlanish to'xtaydi.
• Jarohat va chov churrasi yoki varikotsele operatsiyalari paytida qon tomirlarning shikastlanishi.
• Kriptorxizm — bolalikda moyakning yorg'oqqa tushmaganligi.
• Genetik sabablar — masalan, Klaynfelter sindromi (ikkala moyak kichik va zich).
• Gormonal buzilishlar — gipogonadotrop gipogonadizm, prolaktin oshishi.
• Spirtli ichimlikni ko'p iste'mol qilish va jigar sirrozi — gormonlar muvozanatini buzadi.
• Ayrim dorilar va kimyoterapiya, nur terapiyasi.

Qanday belgilar bilan kechadi

Ko'p hollarda erkak moyakning kichrayganini o'zi sezadi yoki u boshqa tekshiruv paytida aniqlanadi. Ikkala moyak zararlangan bo'lsa, testosteron tanqisligi belgilari paydo bo'ladi: jinsiy istak va ereksiya pasayishi, charchoq, mushak massasining kamayishi, soqol siyraklashishi, ko'krak bezlarining kattalashishi. Spermogrammada esa spermatozoidlar kamayadi yoki umuman yo'qoladi. Agar faqat bitta moyak zararlangan bo'lsa, ikkinchisi ko'pincha vazifani qoplaydi va gormonlar me'yorida qoladi.

Tekshiruv

1. Androlog ko'rigi — moyaklar hajmi, zichligi, varikotsele, ortiqlar.
2. Skrotal UZI va doppler — to'qima tuzilmasi, qon aylanishi, venalar holati, o'zgarishlar.
3. Gormonlar — testosteron, LG, FSG, prolaktin, estradiol. FSG ning yuqori bo'lishi moyakning urug' ishlab chiqarish qismi zararlanganini ko'rsatadi.
4. Spermogramma — reproduktiv funksiyani baholash uchun.
5. Kerak bo'lsa kariotip va boshqa genetik tahlillar.

Davolash mumkinmi

Javob sababga va atrofiya qancha vaqt davom etganiga bog'liq. Steroidlar sababli kichraygan moyak ko'pincha ularni to'xtatgandan keyin oylar davomida qisman yoki to'liq tiklanadi, ba'zan shifokor tiklanishni tezlashtiruvchi gormonal davolashni buyuradi. O'smirlarda varikotseleni o'z vaqtida operatsiya qilish moyakning o'sishdan qolishini to'xtatadi va ko'p hollarda «quvib yetish» imkonini beradi. Gormonal sabablarda gipofiz yoki gipotalamus faoliyati tuzatiladi.

Agar to'qima uzoq vaqt davomida qaytmas darajada shikastlangan bo'lsa (masalan, torsiya yoki og'ir orxitdan keyin), hajmni qaytarib bo'lmaydi. Bunday holatda testosteron tanqisligi o'rnini bosuvchi terapiya bilan to'ldiriladi, otalik uchun esa mikroxirurgik usullar (microTESE) va yordamchi reproduktiv texnologiyalar ko'rib chiqiladi.

Profilaktika

• anabolik steroidlar va nazoratsiz gormonal vositalardan voz kechish;
• o'g'il bolalarni tepkiga qarshi emlash;
• moyakda to'satdan kuchli og'riq bo'lsa — darhol shifokorga murojaat (torsiyada hisob soatlar bilan ketadi);
• sport va ishda moyakni jarohatdan himoya qilish;
• o'smirlarni muntazam ravishda urolog ko'rigidan o'tkazish.

O'smirlarda alohida e'tibor

O'smirlik — moyaklar eng faol o'sadigan davr, shuning uchun bu yoshdagi o'zgarishlarni o'tkazib yubormaslik muhim. Varikotsele ko'pincha aynan 12-16 yoshda paydo bo'ladi va hech qanday og'riq bermasligi mumkin. Ota-onalar o'g'il bolani yiliga bir marta urolog yoki androlog ko'rigidan o'tkazib tursa, moyaklar hajmidagi farq erta aniqlanadi. Agar chap moyak o'ng moyakdan 20 foizdan ko'proq kichik bo'lsa yoki farq kuzatuv davomida oshib borsa, shifokor operatsiya masalasini ko'rib chiqadi. Shuningdek, o'smirlarni sport ozuqalari va «massa oshiruvchi» gormonal vositalarning xavfi haqida ogohlantirish kerak: ular aynan shu yoshda moyak rivojlanishiga eng kuchli zarar yetkazadi.

Qachon androlog qabuliga kelish kerak

Agar bir moyak ikkinchisidan sezilarli kichiklashgan, yumshab qolgan bo'lsa yoki kichrayish bilan birga libido pasayishi va charchoq sezilsa — tekshiruvni kechiktirmang. «Androlog i Ya» klinikasida urolog-androloglar ko'rik, UZI va gormonal tahlillar orqali sababni aniqlaydi va testosteron hamda otalik imkoniyatini saqlash bo'yicha reja tuzadi.

Raxmatullaev Boxodir Mirziyatovich

Urolog-androlog

BatafsilQo'ng'iroq

Xodjaboev Bunyod Pulatovich

Urolog-androlog

BatafsilQo'ng'iroq

Sadriddinov X.N.

UZI shifokori

BatafsilQo'ng'iroq